Filigran Pokimica |Tekst 2_03 - Miropomazanje vladara|

MIROPOMAZANJE VLADARA

Praksa miropomazanja vladara, kao sastavni deo ceremonije krunisanja ili kao samostalni čin obavljanja svete tajne, relativno je pozna pojava u istoriji formalnih rituala inicijacije kojom podanik/laik prima višnju harizmu i transformiše se u legitimnog suverena. Po svojoj suštini, miropomazanje je neuporedivo značajnije od čina krunisanja, jer predstavlja ciljno ponavljanje jedne svete tajne koja je po definiciji jedinstvena i neponovljiva[1].

Sve vladarska pomazanja kod hrišćana zasnivaju se na starozavetnim primerima, pre svega na miropomazanju Saulovom i Davidovom[2] od strane proroka Samuila[3], i Solomonovom od strane proroka Natana i prvosveštenika Sadoka, kao i na stihovima iz 23. i 133. Psalma[4]. Novozavetni kontekst se u velikoj meri oslanja na 2. poslanicu Korinćanima sv. apostola Pavla[5].

S obzirom da je miropomazanje tesno povezano sa rukopoloženjem, još uvek postoji izvesna dilema u pogledu razumevanja da li je nad vladaocem prvobitno vršena hirotonija (rukopoloženje kao ordinacija) ili hirotesija (rukopoloženje kao blagosiljanje). Hronološki, rukopoloženje prethodi miropomazanju (slučaj Sv. Kolumbe i rukopoloženja Ejdana Mora, prvog hrišćanskog kralja Škotske, na ostrvu Jona).

Prvo zabeleženo miropomazanje jednog hrišćanskog vladara obavljeno je nad vizigotskim kraljem Vambom, godine 672. Vršenjem ove svete tajne nad vladarom, toledski sabor je pokušao da utiče na proverbijalnu istoriju nasilja koja su pratila smenu vladaoca na Iberijskom poluostrvu, i da na taj način potvrdi posebnu Božiju blagodat koja pripada legitimnom nasledniku prestola. Sv. Julijan Toledski, opisujući ovo prvo miropomazanje, navodi kako je Vamba u sjajnom ornatu u crkvi sv. Petra i Pavla izgovorio Simvol vere, pa potom pao na kolena pred biskupom Kvirikusom, koji mu je na glavu izlio ulje; to je ulje počelo odmah da se „isparava kao stub dima“ (evaporatio quædam fumo similis in modum colum-næ, Julian, Historia, c. iv), iz čijeg je vrha izletela pčela, što je od svih prisutnih shvaćeno kao čudesno i srećno predskazanje. Sv. Isidor Seviljski je ukazivao na analogiju imena Hristovog (Hristos, kao grčki prevod hebrejskog Mešija, t.j. pomazanik) sa harizmom koju primanjem Svetog duha dobija onaj koji se miropomazuje. Ipak, neki stariji izvori pominju i druge, starije, slučajeve miropomazanja vladara. Tako sv. Gilda pominje pomazivanje britanskih kraljeva stotinak godina ranije, a italijanskom episkopu Grigoriju pripisuje se da je sredinom istog veka u Južnoj Arabiji miropomazao hrišćanskog kralja Avrahama u prisustvu etiopskog cara sv. Elesbana.

Puni politički značaj miropomazanje vladara stiče sa uzdizanjem na presto Pipina Malog.

Vladarsko miropomazanje je posebno veliki značaj imalo u protokolu krunisanja francuskih kraljeva, zbog uverenja da je samo hrizma kojom su oni pomazivani primljena direktno i ekskulizvno kao dar s nebesa, usled čega je srednjovekovni francuski Ordo određivao da se u okviru introitus-a, a pre zavetovanja i zakletve, obavlja i posebno svečano litijsko unošenje Svete ampule sa hrizmom, koje su u katedrali u Remsu vršili opat i monasi Sv. Remigija (St. Rémi) pod zasebnim procesionim nebom (baldahinom).

U pogledu miropomazanja na Istoku, u Vizantiji, među stručnjacima postoji mišljenje da je ono uvedeno tek u 13. veku, ali i suprotan stav koji smatra da ima dobrih indicija da je prvi miropomazani vasilevs bio još Vasilije I, što se pre svega zasniva na jednom pismu patrijarha Fotija u kome se izričito pominje pomazanje tog cara hrizmom.

Kako se miropomazanjem naglašavao sakralni faktor ordinacije vladaoca, postoji upadljiva tendencija Crkve i na evropskom Zapadu i na Istoku da se postepeno umanji značaj poistovećenja hrišćanskog vladaoca sa tajnom sveštenstva, kao i nastojanja države da se, nasuprot, baš preko tog poistovećivanja osigura legitimitet vlasti i njeno pravo da u pitanjima vere posreduje na temelju neposredne harizme. Toj temi posvetio je svoju značajnu studiju Ž. Dagron[6].

U carskoj Rusiji vladarskom miropomazanju je pridavan daleko veći značaj nego u Vizantiji, što se objašnjavalo presudnim uticajem koji je na Grke izvršio rimski poznoantički faktor aklamacije i izbora na carstvo, u odnosu na rusko shvatanje da car može biti samo onaj koga je Bog odabrao, a ne ljudi; u takvom kontekstu, miropomazanje ruskih careva shvatalo se kao višnja potvrda prava na carstvo, iznad i izvan ljudske kompetencije, sa naglaskom na biblijski uzor Melhisedekovog misterioznog sveštenog kraljevstva bez početka i kraja, u odnosu na jasno ishodište i još jasniju končinu vazda razdvojenog naslednog sveštenstva u rodu Levijevom i naslednog carstva u plemenu Judinom i domu Davidovom.

Kod nas, veliki ciklus kraljevskih Nemanjićkih krunisanja i miropomazanja na carstvo započinje sa prvim ovenčanjem Stefana Prvovenčanog. Pouzdano se zna da je prvi put krunisan u arhiepiskopskoj crkvi u Žiči 1217. Čin posvećenja i miropomazanja koji je obavio sv. Sava trebalo bi da znači da je osnovu tog krunidbenog rituala (po oskudnim podacima iz Teodosijevog i još oskudnijih iz Domentijanovog žitija) morala činiti vizantijska praksa[7]. Obred je započeo sazivom sabora i bdenijem dan uoči Spasovdana, a sutradan se nastavio arhijerejskom liturgijom. Posle Velikog vhoda sv. Sava je prizvao brata u oltar[8]. Tamo ga je, po obavljenim molitvama i blagoslovu (verovatno i posle pričasna), ogrnuo bagrenicom, opasao bisernim pojasom (lorosom?) i krunisao, a potom miropomazao. Potom je usledio priziv vladarskog imena novokrunisanog kralja, predstavljanje narodu i mnogoljetstvije. Javno ispovedanje vere novog kralja obavljeno je narednog dana na saboru, popraćeno opštom zakletvom na najviše pravoslavne svetinje. Nemamo preciznijih podataka o miropomazanju potonjih srpskih srednjovekovnih vladara, ali nema osnova da se sumnja da su ona obavljana simultano sa krunisanjem, mada postoji opravdana rezervisanost u pogledu pitanja da li je vladarsko miropomazanje moglo biti obavljano nad mladim kraljem, za očeva života.

Urušavanje srpske države i pad pod otomansku vlast označio je prekid kontinuiteta vladarskog posvećenja tokom narednih tri ipo veka.

Srpski vladajući kneževi iz dinastije Obrenovića su, kao vazalni kneževi u Osmanskom carstvu, primali uobičajenu otomansku investituru poveljom, hervanijom i sabljom, i nisu mogli polagati formalno pravo na posvećenje krunisanjem i miropomazanjem. Odluka da se ipak pristupi svetoj tajni miropomazanja može se verovatno tumačiti željom knjaza Miloša da sopstveni uspon na vlast i nasledno pravo na kneževsko dostojanstvo u svome rodu potvrdi i učvrsti i veoma bitnim činom crkvenog posvećenja i prijema Božje blagodati. U tome je pokazana značajna konsekventnost. Svi kneževi iz Miloševog doma, sa izuzetkom knjaza Milana Obrenovića II koji je isuviše kratko vladao, miropomazani su po stupanju na kneževski tron[9]. Sva miropomazanja su obavljena u Beogradu. Sama služba, ponovljena i 1889. i 1904. prilikom miropomazanja kraljeva Aleksandra I Obrenovića i Petra I u Žiči, imala su nepromenljivu strukturu i formu, identičnu onoj koju prema ruskom modelu citira A. Maljcev[10]:

Ø bdenije uoči službe

Ø arhijerejska liturgija, proširena prigodnim prizivima u okviru Velikog jektenija i posebnom molitvom mitropolita posle
Sugube jektenije,

Ø miropomazanje vladara po čelu, očima, nosnicama, ustima, ušima, prsima, nadlanicama i dlanovima, koje se obavlja pred Carskim dverima posle pričešća klira[11],

Ø pričešće vladaoca koje se obavlja unutar oltara, pred Časnom trpezom, po načinu na koji se pričešćuju
sveštenoslužitelji, posebno Telom i Krvlju Hristosovom,

Ø mnogoljetstvije koje se upućuje po obavljenom vladarskom pričešću i završenoj zaamvonoj molitvi.

Upoređivanjem opšte šeme i organizacije čina krunisanja i miropomazanja srpskih vladara 19. i 20 veka, upadljivo je priklanjanje ruskom shvatanju i odstupanje od vizantijskog modela koji je, uostalom, u svemu predstavljao reliktni spomen u poređenju sa impresivnom silom jedinog savremenog pravoslavnog carstva. Koliko god da je ruski model carskog autoriteta u odnosu na Crkvu bio neprimeren i neprimenljiv na prilike u Srbiji, teško da je i jednog trenutka mogao imati ozbiljnu alternativu. Ipak, u odnosu na referentnu krunidbenu službu ruskih careva, u ritual krunisanja kralja Petra I uvedena su izvesna odstupanja: tri relativno periferna - izostavljeno je polaganje zakletve (koju je Kralj već bio položio pred Skupštinom), izostavljeno je krunisanje kraljeve supruge (Petar I je bio udovac u vreme krunisanja), izostavljeno je prizivanje velike vladaočeve titule, i jedno veoma važno – izdvojena je sveta tajna miropomazanja, koje bi, po ruskom uzoru trebalo da sledi vladarevom pričasnu, ali je 1904. upriličena kao zasebna služba koja je obavljena 25. septembra iste godine u Žiči. Razlog je bio sasvim praktične prirode: krunisanje je obavljeno u Beogradu jer se, opravdano, strahovalo da se velika masa zvanica i naroda ne može ni transportovati ni smestiti na odgovarajući i dostojan način u onovremenom Kraljevu! S druge strane, tradicija Žiče kao mesta srpskog vladarskog posvećenja toliko je bila jaka da se nije mogla zaobići. Sledstveno, čin miropomazanja (za koje je već 1889. godine uspostavljen presedan povodom 500. godišnjeice Kosovske bitke) dislociran je u „sedmovratu Žiču“![12]

Sastav svetog mira, ili hrizme, delimično se menjao kroz istoriju. U Starom zavetu[13] izričito se kaže: 22. Još reče Gospod Mojsiju: 23. „Uzmi mirisa najboljih: smirne najčistije pet stotina sikala i cimeta mirišljavog pola toliko, dvesta pedeset, i iđirota takođe dvesta pedeset, 24. i kasije pet stotina merom svetom, i ulja maslinova jedan in. 25. I od toga napravi ulje za sveto pomazanje, ulje najbolje veštinom apotekarskom, to da bude ulje svetoga pomazanja. 26. I njim pomaži šator od sastanka i kovčeg od svedočanstva, 27. i sto i sve sprave njegove, i svećnjak i sprave njegove, i oltar kadioni, 28. i oltar na kojem se prinosi žrtva paljenica, i sve sprave njegove, i umivaonicu i podnožje njeno. 29. Tako ćeš ih osvetiti, te će biti svetinja nad svetinjom, i što ih se god dotakne biće sveto. 30. Pomaži i Arona i sinove njegove, i osvetićeš ih da mi budu sveštenici. 31. A sinovima Izrailjevim kaži i reci: ovo neka mi bude ulje svetoga pomazanja od kolena do kolena vašega. 32. Telo čovečje neka se ne maže njim, niti pravite takvoga ulja kakvo je ono, sveto je, neka vam bude sveto. 34. Ako li bi ko napravio tako ulje ili namazao njim drugoga, istrebiće se iz naroda svoga.“.

Po propisima od 1853. godine kojih se pridržava i Srpska pravoslavna crkva, Sveto miro priprema i blagosilja isključivo Patrijarh tokom službe na Veliki četvrtak, i sastoji se od 31 različite komponente; hrizmu ne treba pojmovno mešati sa osvećenim maslinovim jelejem kojim se inače pomazuju verni.

Posle ujedinjenja u Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca kraljevska krunisanja i miropomazanja nisu obnavljana. Verska nehomogenost nove države, kao i dalje odustajanje od drevne tradicije u preostalim evropskim metropolama, nisu od čina krunisanja više činila indispenzibilni akt preuzimanja vladarskog dostojanstva i posvećenja kralja. Poslednji vladajući kraljevi Jugoslavije, Aleksandar I i Petar II, preuzeli su vladarsko dostojanstvo ustavnim automatizmom (nasleđe prestola je momentalno, bezuslovno i neopozivo), a potvrdili svoje stupanje u vladarsko pravo i vlast polaganjem ustavne zakletve pred Mitropolitom, odnosno pred Patrijarhom.

Posle 2. Svetskog rata, jedini evropski monarh koji se investira regalijama kroz obred krunisanja i miropomazanja je vladar Ujedinjenog kraljevstva Velike Britanije i Severne Irske, dok kraljevi Norveške prolaze kroz posebnu luteransku službu posvećenja u katedrali u Nidarosu (Trondhajm).

Izvor:"KRUNISANJE SRPSKIH VLADARA" katalog povodom izložbe 8 vekova manastira Žiče u organizaciji Istorijskog muzeja Srbije i Narodnog muzeja Kraljevo, 2007 god. Autor teksta arh. Dragomir Acović.

fusnote

[1] Miropomazanik putem ove Svete tajne prima blagodat Svetog Duha, pa otuda i formula koju izgovara jerej koji obavlja pravoslavno miropomazanje: „Pečat dara Duha Svetoga“. Otuda i potreba za ponovljenim miropomazanjem, jer vladar koji se kruniše menja svoju ljudsku prirodu, i preuzima blagodat kao nova ličnost u već krštenom telu. Protoprezviter dr Lazar Mirković (Pravoslavna liturgika, drugi, posebni deo /svete tajne i molitvoslovlja/, Beograd 1983, str. 53) upozorava da se sveta tajna miropomazanja, koja se kod pravoslavnih vrši odmah po krštenju, posebno (ponovljeno) vrši samo u tri slučaja: „ 1) kada se odrasli od inoveraca sjedinjuju pravoslavnoj crkvi, koji su pravilno kršteni, no nisu bili pomazani sv. mirom; 2) pri pomazivanju careva i kraljeva na presto i 3) kada je krštenje u nevolji svršilo mirsko lice.“ (str. 53). Isti autor citira (str. 54) treću mistagošku katihezu neofitima kojom je sv. Kirilo Jerusalimski tumačio svetinju svetog mira: „Ne treba da smatraš ono ulje kao obično miro; jer kao što hleb evharistije posle prizivanja sv. Duha nije više običan hleb no telo Hristovo, tako i ovo sv. miro posle epikleze nije više jednostavno ili kao što bi se moglo kazati obično, no je blagodat Hristova i daje prisustvom božanstva Hristova sv. Duha“. Međutim, Mirković upozorava „miropomazanje careva i kraljeva na dan krunisanja je drugi viši stepen davanja darova sv. Duha potrebnih za ovaj visok položaj i službu. Ne ponavlja se ni tajna sveštenstva, no ima stepene uzvišenja, i ponovno rukopoloženje sveštenoslužitelja osposobljava za više služenje; isto tako i svešteno pomazivanje careva je viši stepen tajne, sugub duh, koji silazi na glavu naroda.“ (op.cit., str. 229).
[2] 2. Samuilo (2. Knj. o carevima), 2:4. Biblija, Glas crkve 2005.
[3] 1. Samuilo (1. Knj. o carevima), 10:1. Biblija, Glas crkve 2005.
[4] Psalam 23: 5-6 : Postavio si preda mnom trpezu na vidiku neprijateljima mojim, namazao si uljem glavu moju, i čaša je moja prepuna. / Da! Dobrota i milost tvoja pratiće me u sve dane života moga, i ja ću prebivati u domu Gospodnjem zadugo. Psalam 133: 2, : Kao dobro ulje na glavi, koje se stače na bradu, bradu Aronovu, koje se stače na skut od haljine njegove, kao rosa na Ermonu, koja silazi na gore Sionske. Jer onde daje Gospod blagoslov i život do veka. Biblija, Glas crkve 2005.
[5] A Bog je onaj koji nas utvrđuje s vama u Hristu, i koji nas pomaza. / Koji nas i zapečati, i dade zalog Duha u srca naša. (1:21,22). Biblija, Glas crkve 2005.
[6] Žilber Dagron, Car i prvosveštenik, Studija o vizantijskom „cezaropapizmu“, Clio, Beograd 2001.
[7] Mirković (op.cit., str. 231) konstatuje da je čin krunisanja srpskih vladara bio identičan savremenom vizantijskom modelu, što izvodi iz istovetnosti prevoda teksta za „činъ bivaemыi na postaв̀̀̀’linіe c’ra“ srbuljskog trebnika Jeronima Zagurovića iz 1540. godine sa grčkim izvornikom. Ovu tvrdnju Mirkovića valja primiti sa izvesnom rezervom!
[8] Pominjanje „priziva u oltar“ moralo bi značiti da je Stefan svakako pričešćen unutar oltara, ali ne mora da znači da je u olatru i miropomazan. U kasnijoj praksi miropomazanje pravoslavnih vladara obavlja se pred otvorenim Carskim dverima, na soleji. Ne treba smetnuti s uma da je pričešćivanje vladaoca na način sveštenoslužitelja, odvojeno telom i krvlju Hristovom, u ranijem periodu bilo predviđeno i na Zapadu (francuski Ordo iz 1250.)
[9] Miloš 1830, Mihajlo 1840. i Milan 1868. O ovim miropomazanjima videti: Episkop žički Sava Dečanac, Vladalac i narod, krunisanje i miropomazanje vladaoca, dužnosti njegove i narodne, Beograd 1897.
[10] Alekseй Malьcev, Svящennoe koronovanіe po ustavu pravoslavnoй Kaθoličeskoй Vostočnoй Cerkvi vъ svяzi sъ istoričeskimъ i liturgičeskimъ očerkomъ različnыihъ činovъ koronovanія, Berlinъ 1896).
[11] Prema sv. Kirilu Jerusalimskom miropomazanje po krštenju vršilo se po čelu, ušima, nosu i grudima, dok je po 7. kanonu II. Vaseljenskog sabora određeno da se miropomazanje onih koji se iz jeresi obraćaju u pravoslavlje vrši po čelu, očima, nozdrvama, ustima i ušima. Važeći kanon utvrđuje da se miropomazanje novokrštenog vrši po čelu, očima, nozdrvama, ustima, ušima, prsima, rukama i nogama. (dr L. Mirković, op.cit. str. 52). Obrasci su se, ipak, donekle razlikovali, čak i u okviru iste konfesionalne zajednice, u zavisnosti od ustanovljene tradicije i nivoa tolerancije Crkve prema takvoj tradiciji. U obredu krunisanja sicilijanskog kralja Ruđera II stoji sledeći citat vezan za miropomazanje: „13. Tunc ab episcopo metropolitano ungantur manus de oleo sanctificato: Unguantur manus iste de oleo sanctificato, unde uncti fuerunt reges et prophete, et sicut unxit Samuel David in regem, ut sis benedictus et constitutus rex super populum istum quem dominus deus tuus dedit tibi ad regendum et gubernandum. Quod ipse. 14. Sequitur oratio: Respice, omnipotens deus, hunc gloriosum regem N. a serenis obtutibus, et sicut benedixisti Abraham, Ysaac et Iacob, sic illum largis benediccionibus spiritualis gracie cum omni plenitudine tue potencie irrigare atque perfundere dignare. Habundanciam frumenti, vini et olei, et omnium frugum opulenciam, ex largitate divini muneris longa per tempora tribue, ut illo regnante sit sanitas corporum in patria, et pax inviolata sit in regno, et dignitas gloriosa regalis palacii, maximo splendore regie potestatis oculis omnium fulgeat, luce clarissima clarescat, atque splendere quasi splendidissima fulgura, maximo perfusa lumine, videatur. Tribue ei, omnipotens deus, ut sit fortissimus protector patrie et consolator ecclesiarum atque cenobiorum sanctorum, maxime cum pietate regalis munificentie, atque ut sit fortissimus regum, triumphator hostium, ad opprimendas rebelles et paganas naciones. Sitque suis inimicis satis terribilis, pre maxima fortitudine regalis potencie, optimatibus quoque ac precelsis proceribus ac fidelibus sui regni sit magnificus et amabilis et pius, ut ab omnibus timeatur atque diligatur. Reges quoque de lumbis eius per successiones temporum futurorum egrediantur regnum hoc regere totum, et post gloriosa tempora atque felicia presentis vite gaudia sempiterna in perpetua beatitudine habere mereatur. Quod ipse. 15. Postea ab episcopo metropolitano unguantur de oleo sanctificato caput pectus scapule ambeque compages brachiorum: Ungo te in regem de oleo sanctificato. In nomine patris et filii et spiritus sancti. Amen. 16. Spiritus sancti gratia humilitati nostre officio in te copiosa descendat, ut sicut manibus nostris indignis oleo materiali pinguescis exterius oblitus, ita eius invisibili unguedine delibutus impinguari merearis interius, eiusque spirituali unccione perfectissime semper imbutus et inlicita declinare tota mente et spernere discas et utilia anime tue iugiter cogitare optare atque operari queas. Auxiliante domino nostro Iesu Christo....“ (citirano prema: Reinhard Elze, The Ordo for the Coronation of King Roger II of Sicily: An Example of Dating from Internal Evidence). Iz navedenog se vidi, osim formule molitava i blagoslova, da se miropomazanje vrši po dlanovima, glavi, grudima, plećima i rukama. Opisujući izvanredno ritualizovani čin krunisanja i miropomazanja poljskih kraljeva A. Đejštor (Aleksandar Gieysztor, Spektakl i liturgia--polska koronacja królewska, Kultura elitarna a kultura masowa w Polsce pòźnego šredniowiecza, Wroclaw 1978, str. 9-23), navodi da je nadbiskup „jednim potezom“ (uno contextu) i bez reči pomazivao vladaoca po glavi, grudima, ramenima i rukama, dok je u poznijim krunisanjima miropomazanje vršeno samo po dlanovima, desnoj ruci i ramenima, i da je ordo coronandi potom nalagao trenutak potpune tišine i nepomičnosti za sve prisutne, kao poziv da svi uzmu učešća u čudu preobraženja laika u Božijeg pomazanika. Poznija praksa katoličkog miropomazanja rimskih careva svodi mesta koja se pomazuju samo na zglob desne šake, ramena i pleća (tako Ordo za krunisanje cara Maksimilijana II precizira: ...Nachdeme diese Gebet vollendet sein, macht Herr Landcammerer der Königl. W. den Ermel an der rechten Hand auf bis aufs bloss und geschicht die Salbung von der Junctur der Faust bis zum Elbogen in Form des heiligen Creuzes einwerts mit gebürlichen Worten und einer Oration. / sledi: Verba unctionis brachii: Ungatur manus ista de oleo sanctificato, unde uncti fuerunt reges et prophetae, et sicut unxit Samuel David in regem, ut sis benedictus et constitutus rex in regno isto super populum istum, quem dominus Deus tuus dedit tibi ad regendum ac gubernandum. Quod ipse praestare dignetur. Potom sledi: Folgends wirdt der König an der Brust und zwischen den Schultern gesalbet mit diesen schönen Gebeten aus dem Pontifical: / Verba unctionis pectoris et inter scapulas: Ungo te in regem de oleo sanctificato in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti.). Čin miropomazanja obavljen nad ruskim caricama Anom Ivanovnom i Jelisavetom Petrovnom precizira (u slučaju ove potonje): „I togda pervьій Novgorodskій Arhіereй, izъ naročnago kъ tomu prіugotovlennago dragago яšmovago prebogato zolotomъ i preizrяdnoю finiftьnoю sъ rєzьboю rabotoю ukrašennago sosuda, omoča dragocєnnый i kъ tomu naročno ustrpennый zlatый sučecъ vъ svяtoe mүro, pomazalъ Eя Imperatorskoe Veličestvo na čelє, na očahъ i nozdrяhъ, na ustahъ, na ušesєhъ, na ramєhъ, na persєhъ i po oboю storonu na rukahъ glagolя: Pečatь dara Duha svяtago“. Miropomazanje supruge pravoslavnog vladaoca vrši se samo po čelu! Engleski kraljevi se prema važećem protokolu miropomažu po dlanovima obe ruke, prsima i temenu. Tekst tog dela službe (krunisanje Elizabete II) precizira: „The Queen shall sit down in King Edward's Chair (placed in the midst of the Area over against the Altar, with a faldstool before it), wherein she is to be anointed. Four Knights of the Garter shall hold a rich pall of silk, or cloth of gold: the Dean of Westminster, taking the Ampulla and Spoon from off the Altar, shall hold them ready, pouring some holy Oil into the Spoon, and with it the Archbishop shall anoint the Queen in the form of a cross: On the palms of both hands, saying,
Be thy Hands anointed with holy Oil. On the breast, saying: Be thy Breast anointed with holy Oil. On the crown of the head, saying: Be thy Head anointed with holy Oil, as kings, priests, and prophets were anointed, And as Solomon was anointed king by Zadok the priest and Nathan the prophet, so be thou anointed, blessed, and consecrated Queen over the Peoples, whom the Lord thy God hath given thee to rule and govern, In the name of the Father, and of the Son, and of the Holy Ghost. Amen. Then shall the Dean of Westminster lay the Ampulla and Spoon upon the Altar; and the Queen kneeling down at the faldstool, the Archbishop shall say this Blessing over her: Our Lord Jesus Christ, the Son of God, who by his Father was anointed with the Oil of gladness above his fellows, by his holy Anointing pour down upon your Head and Heart the blessing of the Holy Ghost, and prosper the work of your Hands; that by the assistance of his heavenly grace you may govern and preserve the Peoples committed to your charge in wealth, peace, and godliness; and after a long and glorious course of ruling a temporal kingdom wisely, justly, and religiously, you may at last be made partaker of an eternal kingdom, through the same Jesus Christ our Lord. Amen.“ Poslednje poznato miropomazanje jednog hrišćanskog cara, ono etiopskog cara Haile Selasija obavljeno 1930. godine, ilustruje praksu dohalkidonskih crkava: pominjući Samuilovo pomazanje Davida i Natanovo i Sadokovo Solomona, abuna Kirilos je, posle investiture carskim insignijama, miropomazao vladara po glavi, čelu i ramenima.
[12] Najpoznatiji slučaj razdvajanja miropomazanja od krunisanja u novijem dobu je protokol carskog krunisanja Napoleona I, koji je predviđao je da se njegovo miropomazanje obavi nedelju dana pre krunisanja. Taj plan je izmenjen zbog problema sa dolaskom pape Pija VII u Pariz, pa su čin krunisanja i sveta tajna miropomazanja ipak obavljeni u objedinjenoj službi.
[13] 2. knjiga Mojsijeva, 30:22-33, Biblija, Glas crkve 2005.